حسين مير حيدر

147

معارف گياهى ( فارسى )

كوله‌خاس در مناطق شمال ايران كه اين گياه انتشار دارد با نامهاى محلى مختلفى شناخته مىشود . در مازندران « جز - جيز » ، در لاهيجان « كوله‌خاس » ، در اطراف رشت « كوله‌خاس و كول‌كيش » ، در آستارا « هس » و در طوالش « چوشت و چشت » . در كتب طب سنتى با نام « آس‌برى » و « مورداسفرم » آمده است . به عربى آن را « رند » و « ريحان القبور » مىنامند . به فرانسوى Petit houx و Fragon epineux و به انگليسى Wild myrtle و Butcher's broom گفته مىشود . گياهى است از خانوادهء Asparagaceae ، نام علمى آن Ruscus aculeatus L . مىباشد . مشخصات كوله‌خاس گياهى است چندساله بوته‌اى شكل هميشه‌سبز با شاخه‌هاى چوبى سبز رنگ كه بلندى آن 60 - 50 سانتىمتر است . برگهاى آن كه انشعابات كوتاهى از گياه است و به شكل برگ درآمده ، پهن ، نوك‌تيز ، مثلثى و سبزرنگ است . اين‌گونه برگها را اصطلاحا در گياه‌شناسى Cladode گويند . گلهاى آن كوچك به رنگ سبز كمرنگ خوش‌بو كه قسمتى از دم‌گل آنها به كلادودها چسبيده است و در وسط آنها قرار دارد . ميوهء آن كروى ، گوشت‌دار كوچك به رنگ قرمز مرجانى است . ساقهء زيرزمينى و ريشهء گياه كه بيشتر به عنوان دارو مستعمل است پس از خشك شدن به رنگ خاكسترى مايل به زرد پوشيده از ريشكها و به قطر چند ميلىمتر در بازار عرضه مىشود .